Phát Minh Cuối Cùng

Tác giả : James Barrat
  • Lượt đọc : 162
  • Kích thước : 1.00 MB
  • Số trang : 328
  • Đăng lúc : 1 năm trước
  • Số lượt tải : 161
  • Số lượt xem : 1.013
  • Đọc trên điện thoại :
Cách đây vài năm, tôi ngạc nhiên khi phát hiện ra mình có điểm chung với khá nhiều người lạ. Họ là những người tôi chưa từng gặp – các nhà khoa học, giáo sư đại học, rồi những nhà tiên phong⦾, kỹ sư, lập trình viên, blogger và nhiều nữa ở Thung lũng Silicon. Họ phân bố rải rác ở Bắc Mỹ, châu Âu và Ấn Độ – tôi sẽ không bao giờ biết bất cứ ai trong họ nếu Internet không tồn tại. Điểm chung giữa những người lạ đó và tôi là tư tưởng hoài nghi về độ an toàn của việc phát triển trí tuệ nhân tạo cao cấp. Độc lập hoặc theo từng nhóm nhỏ hai đến ba người, chúng tôi nghiên cứu tài liệu và xây dựng các lập luận. Cuối cùng thì tôi mở rộng việc tìm kiếm và kết nối với một mạng lưới những nhà tư tưởng ở trình độ cao và tinh tế hơn nhiều, kể cả những tổ chức nhỏ, họ tập trung vào vấn đề này đến mức tôi không hình dung nổi. Sự nghi ngờ về AI không phải là thứ duy nhất chúng tôi chia sẻ. Chúng tôi còn tin rằng thời gian để hành động và đề phòng thảm họa không còn nhiều.

Tôi làm phim tài liệu đã hơn 20 năm nay. Vào năm 2000, tôi phỏng vấn tác giả truyện khoa học viễn tưởng nổi tiếng Arthur C. Clarke, nhà phát minh Ray Kurzweil, và người tiên phong về robot Rodney Brooks. Kurzweil và Brooks vẽ ra một viễn cảnh màu hồng, thậm chí ngất ngây về một tương lai trong đó chúng ta sống chung với những cỗ máy thông minh. Nhưng Clarke ám chỉ rằng chúng ta sẽ bị vượt mặt. Cách đây một thập niên, tôi say sưa với tiềm năng AI. Giờ đây sự hoài nghi về cái viễn cảnh màu hồng ấy ăn sâu vào suy nghĩ của tôi và trở thành một khối u.

Nghề của tôi đòi hỏi lối suy nghĩ phản biện – một nhà làm phim tài liệu cần phải cảnh giác khi các câu chuyện có vẻ quá tốt vì nó khó là thật. Bạn có thể phí phạm hàng tháng hoặc hàng năm trời làm một bộ phim về một thứ lừa đảo, hoặc thậm chí vô tình tham gia vào nó. Trong đó, tôi từng điều tra về độ xác thực của phúc âm về Judas Iscariot (có thật), về một ngôi mộ được cho là của Jesus xứ Nazareth (tin vịt), về lăng mộ gần Jerusalem của Herod Đại đế (chắc chắn), và về lăng mộ của Cleopatra trong đền thờ thần Osiris ở Ai Cập (rất đáng nghi). Rồi có lần, một phát thanh viên nhờ tôi trình bày một đoạn phim về UFO cho có vẻ đáng tin, tôi phát hiện đoạn phim này thực ra là một lô thủ thuật lừa đảo – ném đĩa, chụp chồng hình, cùng một số kỹ thuật ánh sáng và ảnh ảo khác. Tôi đề nghị làm một bộ phim về các kiểu lừa đảo thay vì UFO. Tôi bị sa thải.

Nghi ngờ AI là một việc khá khó chịu, vì hai lý do. Thứ nhất, việc nghiên cứu về triển vọng của nó đã gieo vào đầu tôi ý định tìm hiểu thêm, chứ không phải nghi vấn. Và thứ hai, tôi không nghi ngờ gì về sự tồn tại hay sức mạnh của AI. Cái làm tôi lo lắng là tính an toàn của AI cao cấp và sự khinh suất trong việc phát triển các công nghệ nguy hiểm của nhân loại. Tôi đã bị thuyết phục rằng những chuyên gia thông tuệ dường như đều bị mê muội, họ không hề đặt ra một nghi ngờ nào về tính an toàn của AI. Tôi tiếp tục nói chuyện với những người hiểu biết về AI, và những điều họ nói ra thậm chí còn đáng báo động hơn những gì tôi đã phỏng đoán. Tôi quyết định viết một cuốn sách thuật lại những cảm xúc và mối quan tâm của họ, truyền đạt ý tưởng này đến với càng nhiều người càng tốt.

Để viết cuốn sách này, tôi đã nói chuyện với các nhà khoa học đang xây dựng trí tuệ nhân tạo cho robot, cho việc tìm kiếm trên Internet, khai thác dữ liệu, nhận dạng giọng nói và khuôn mặt, cùng những ứng dụng khác. Tôi đã nói chuyện với các nhà khoa học đang tìm cách tạo ra trí tuệ nhân tạo ở cấp độ ngang với con người, thứ sẽ có vô số ứng dụng và sẽ thay đổi về cơ bản cuộc sống của chúng ta (nếu nó không giết chúng ta trước). Tôi đã nói chuyện với giám đốc kỹ thuật của các công ty AI và các nhà tư vấn kỹ thuật về các sáng kiến tối mật của Bộ Quốc phòng. Tất cả những người đó đều tin rằng trong tương lai, mọi quyết định quan trọng ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều người đều được máy móc hoặc những người mà trí não được máy móc tăng cường đưa ra. Khi nào? Nhiều người nghĩ rằng những điều này sẽ xảy ra trong thời họ sống.

Sự khẳng định này khá bất ngờ, tuy nhiên không hẳn là khó chấp nhận. Điện toán đã thâm nhập sâu vào hệ thống tài chính của chúng ta, vào các mạng lưới cơ sở hạ tầng dân dụng như năng lượng, nước và giao thông. Điện toán có mặt trong các bệnh viện, trong xe ô tô và ứng dụng, trong laptop, máy tính bảng và điện thoại thông minh của chúng ta. Rất nhiều máy tính chạy tự động không cần con người điều khiển, ví dụ như loại máy tính thực hiện các lệnh mua bán ở phố Wall. Phụ thuộc là cái giá phải trả cho tất cả những sự tiện lợi, tiết kiệm nhân công và giải trí mà máy tính mang lại cho ta. Chúng ta phụ thuộc ngày một nhiều hơn. Cho đến nay mọi sự vẫn tốt đẹp.

Nhưng trí tuệ nhân tạo thổi sinh khí vào máy tính và biến nó thành một thứ khác. Nếu trước sau gì máy tính cũng sẽ quyết định hộ chúng ta, vậy thì khi nào nó sẽ có sức mạnh này, và liệu điều đó có diễn ra như chúng ta mong muốn? Bằng cách nào nó sẽ đạt được quyền kiểm soát, và nhanh đến mức nào? Đó là những câu hỏi mà tôi đặt ra trong cuốn sách này.

Một số nhà khoa học tranh luận rằng sự chiếm đoạt quyền lực này sẽ diễn ra một cách hòa bình và đồng thuận – một sự bàn giao thay vì chiếm đoạt. Nó sẽ xảy ra tuần tự, cho nên chỉ có những kẻ gây rối mới ngăn cản, còn hầu hết mọi người sẽ không thắc mắc, vì cuộc sống sẽ tốt đẹp hơn nhờ có sự quản trị của một thứ thông minh hơn, quyết định điều gì là tốt nhất cho chúng ta. Thêm nữa, một hoặc những AI siêu thông minh sẽ điều khiển thế giới có thể là một hoặc nhiều người được cấy ghép máy tính, hoặc một người được tải vào máy tính, hoặc một bộ não siêu kích hoạt, chứ không phải là những robot lạnh lẽo, phi nhân tính. Khi đó quyền lực của họ sẽ dễ được chấp nhận hơn. Cuộc chuyển giao cho máy móc mà một số nhà khoa học đã vẽ ra thực tế không khác gì mấy với cuộc sống mà bạn và tôi đang trải qua bây giờ – tuần tự, trơn tru, vui vẻ.

Sự chuyển dịch êm ái sang chế độ máy tính lãnh đạo sẽ xảy ra một cách suôn sẻ và có lẽ là an toàn, nếu không vì một thứ: trí thông minh. Trí thông minh không chỉ khó lòng đoán định được ở một vài thời điểm, hoặc trong một số trường hợp đặc biệt. Vì những lý do mà chúng ta sẽ khảo sát, các hệ thống máy tính đủ cao cấp để hành động ngang với trí thông minh cấp độ con người sẽ luôn trở nên không thể đoán trước và không thể thăm dò. Chúng ta sẽ không hiểu được một cách cặn kẽ những hệ thống có khả năng tự nhận thức đó sẽ làm gì hoặc chúng làm điều đó ra sao. Sự bí hiểm đó sẽ kết hợp với những kiểu tai nạn xảy ra từ sự phức tạp vốn có của AI, và từ những sự kiện đặc thù đối với trí thông minh, như thứ mà chúng ta sẽ thảo luận có tên “sự bùng nổ trí thông minh.”

Vậy thì bằng cách nào máy tính sẽ đoạt lấy quyền lực? Trong kịch bản tốt nhất, dễ xảy ra nhất, chúng ta có bị nguy hiểm gì không?

Khi được hỏi câu này, một số nhà khoa học nổi tiếng nhất trả lời tôi bằng cách dẫn ra Ba định luật về robot của nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov. Họ nói đầy hứng khởi, những định luật này sẽ được “tích hợp” vào những AI, vậy là chúng ta không có gì phải sợ. Họ nói cứ như thể điều này đã được khoa học chứng minh. Chúng ta sẽ thảo luận về Ba định luật này ở Chương 1, nhưng hiện giờ có thể nói trước rằng khi ai đó đưa ra định luật Asimov như là một giải pháp cho thế lưỡng nan của các cỗ máy siêu thông minh, thì điều đó có nghĩa là họ đã dành quá ít thời gian để suy nghĩ hoặc trao đổi về vấn đề này. Phương thức tạo ra những cỗ máy thông minh thân thiện và sự đáng sợ của các máy tính siêu thông minh là chuyện ở trên tầm trò chơi ngôn từ của Asimov. Có năng lực và thành đạt trong ngành AI không có nghĩa là bạn không ngây thơ trong nhận thức về những mối nguy của nó.

Tôi không phải là người đầu tiên cho rằng chúng ta đang đi trên con đường diệt vong. Nhân loại sẽ phải đấu tranh sinh tồn trước vấn đề này. Cuốn sách này sẽ cho biết tại sao tương laỉ chúng ta có thể sẽ nằm trong tay máy móc, những thứ không nhất thiết phải căm ghét chúng ta, nhưng sẽ có những hành vi không thể đoán định, khi chúng đạt đến những cấp độ cao của thứ quyền năng mạnh mẽ khó lường nhất trong vũ trụ, những cấp độ mà chính chúng ta không thể tự đạt tới, thì lúc ấy cách hành xử của chúng sẽ không tương thích với sự tồn tại của loài người. Thứ quyền năng rất không ổn định và bí hiểm mà tự nhiên mới chỉ tạo ra hoàn chỉnh được đúng một lần – trí thông minh.